W niespełna cztery lata po śmierci Narutowicza, 6 czerwca 1926 roku, dostojnicy Wielkiej Loży Narodowej zapalili światła Loży „Gabriel Narutowicz”, oznaczonej numerem XVII. Z dostępnych informacji wiadomo, iż podczas inauguracji loży obecni byli: Andrzej Strug (Wielki Komandor), Marian Ponikiewski (Wielki Namiestnik), a także Zygmunt Dworzańczyk (Wielki Sekretarz). Loża została utworzona przez ośmiu doświadczonych wolnomularzy, o bogatej i ciekawej przeszłości. Wielu z nich przetrwało w nazwach łódzkich ulic i szpitali.

            Na pierwszy plan wysuwa się Stanisław Więckowski. Z wykształcenia lekarz, członek PPS, żołnierz Legionów Polskich, a później również wykładowca oddziału Wolnej Wszechnicy Polskiej w Łodzi. W latach 1940 – 1942 wykładowca na tajnym Uniwersytecie Warszawskim. Aresztowany 9 sierpnia 1942 roku, wywieziony i rozstrzelany w Auschwitz-Birkenau. Przez cały okres funkcjonowania loży sprawował funkcję Czcigodnego Mistrza, czyli przewodniczącego Warsztatu. Z jego inicjatywy Bracia podjęli wiele aktywności społecznych, mających na celu podniesienie kwalifikacji dorosłych obywateli miasta lub ochronę zdrowia mieszkańców regionu. Jako przykład podać można zaangażowanie Braci przy utworzeniu wieczorowego gimnazjum dla dorosłych, czy Gimnazjum im. Elizy Orzeszkowej.

            Na Wolnej Wszechnicy Polskiej wykładał także Seweryn Sterling. Według powojennej relacji Witolda Giełżyńskiego, Sterling był Czcigodnym Mistrzem łódzkiej loży wolnomularskiej działającej jeszcze przed 1918 rokiem. W młodości Sterling był działaczem Związku Młodzieży Postępowej, Postępowej Demokracji, a następnie Ligi Państwowości Polskiej. W okresie XX-lecia międzywojennego był współorganizatorem wielu towarzystw oświatowych. Zmarł w 1932 roku.

Częsty współpracownik Więckowskiego przy wielu projektach realizowanych na terenie miasta, Wincenty Tomaszewski, był jednym z kilku lekarzy zasiadających w loży. Tomaszewski pełnił funkcję Naczelnego Lekarza Kasy Chorych w latach 1925-1930. Był również współorganizatorem łódzkiego Klubu Demokratycznego. Po wojnie został wybrany wiceprzewodniczącym Miejskiej Rady Narodowej.

Również Antoni Tomaszewski był członkiem loży Gabriel Narutowicz, a obok Seweryna Sterlinga, członkiem loży przed 1918 rokiem, w której  piastował funkcję Mówcy. Za udział w wydarzeniach 1905 roku, został aresztowany przez władze carskie. Ordynator oddziału chirurgicznego w Publicznym Szpitalu Miejskim, a od 1945 roku prezes Łódzkiej Izby Lekarskiej. Zmarł w 1949 roku.

Widać wyraźnie, iż w łódzkiej loży grono lekarskie było godnie reprezentowane przez wyżej wymienionych. Drugą grupę stanowili pedagodzy. Należy tutaj wspomnieć o Leonie Starkiewiczu, wieloletnim dyrektorze Gimnazjum Miejskiego. Równie ważną postacią co Starkiewicz był Zygmunt Lorentz – nauczyciel w ww. gimnazjum. Współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Historycznego, oraz Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a także członek kościoła ewangelickiego – był również wykładowcą na Wolnej Wszechnicy Polskiej.

Kolejnym wolnomularzem był Sergiusz Hessen, syn Iwana, przybył do Polski w połowie lat XX-tych. Przed wojną był wykładowcą m.in. w Instytucie Pedagogiki Specjalnej i Wolnej Wszechnicy Polskiej. W czasie wojny prowadził tajne komplety nauczania w Warszawie. Po 1945 roku został wykładowcą na Uniwersytecie Łódzkim. 

Wśród grona belfrów Wolnej Wszechnicy Polskiej znalazł się również profesor Marian Grotowski. Wcześniej członek Loży „Wyzwolenie”, a w XX-leciu aktywny członek Towarzystwa Kultury Polskiej. Po wojnie objął funkcję wykładowcy na Uniwersytecie Łódzkim.

Członkostwo wyżej wymienionych osób nie budzi wątpliwości lub są one szybko rozwiewane przez pozycje naukowe dotyczące wolnomularstwa polskiego tego okresu. Co do pozostałych osób, brak nam szerszych informacji. Ignacy Landau – wymieniony przez Leona Chajna, jako członek loży Gabriel Narutowicz przez Ludwika Hassa wymieniany jest jedynie jako Brat odwiedzający loże w Polsce z ramienia Wielkiej Loży Wiednia. Następnie miał zostać afiliowany do loży Kopernik, a około roku 1935 do loży Przesąd Zwyciężony. 

Kontrowersje budzi domniemana przynależność do loży Stefana Kopcińskiego, wybitnego pedagoga powiązanego z wolnomularstwem lub organizacjami, w których wolnomularze zajmowali kierownicze stanowiska. Z tego względu też często utożsamiano owe instytucje z lożami, co nie odpowiadało faktom, dlatego też przynależność Kopcińskiego jest wątpliwa. Możliwe iż padł ofiarą nagonki owych czasów, co nie wyklucza jego powiązań z łódzkim gronem pedagogicznym zaangażowanym w działalność wolnomularską. 

Artykuł Łódzka Loża „Gabriel Narutowicz” (1926-1938) pochodzi z serwisu LUX INVICTA - Szanowna Loża na Wschodzie Łodzi.

Wypada zacząć od odpowiedzi na pytania: co jest tym strojem i co się na niego składa oraz  jakie jest pochodzenie rytualnego stroju wolnomularskiego. Jego podstawą jest oczywiście ciemny strój wizytowy, a rytualne elementy wolnomularskie to obrzędowy fartuch, stosowna szarfa i białe rękawice.

Najdłuższą tradycję mają dwa podstawowe fragmenty garderoby wolnomularza: fartuch i rękawiczki. Większość historyków wolnomularstwa wywodzi ich pochodzenie z tradycji średniowiecznych cechów murarskich. Niektórzy jednak badacze doszukują się związku pomiędzy strojem wolnomularzy i strojem rycerzy Zakonu Templariuszy. Owi badacze uważają, że zwyczaj noszenia fartuszków przez wolnomularzy wziął się z reguły zakonnej, nakazującej rycerzom noszenie na biodrach przepaski wykonanej z białej skóry jagnięcej i stanowiącej memento ślubu życia w czystości. Zaś rękawiczki są pozostałością po zwyczaju noszenia rękawic przez przedstawicieli średniowiecznego rycerstwa i wyższych szczebli hierarchii kościelnej. Związek rękawiczek z Templariuszami dotyczy również kleryków tego zakonu, bo reguła nakazywała im noszenie rękawiczek przez cały dzień, aby ich ręce były czyste w chwili gdy „dotykają Boga” w momencie podawania Komunii.

Trudno dziś dociec powodu pojawienia się fartuszka w ubiorze wolnomularzy spekulatywnych, rekrutujących się z wyższych sfer społeczeństwa najpierw Europy, a następnie całego świata. W początkach XVIII wieku rękawiczki stały się powszechnie występującym elementem codziennego stroju ludzi znamienitego urodzenia. 

Obrzędowy wolnomularski fartuch składa się z dwóch części – górnej w kształcie trójkąta, zwanej bawetem i dolnej zazwyczaj prostokątnej, czasami wyokrąglonej. Pentagonalny w swoim kształcie fartuszek wolnomularski wykonany jest z jagnięcej skóry lub z jedwabiu w kolorze białym, a jego krawędzie są obszyte taśmą w kolorze zależnym od rytu. W rycie Szkockim Dawnym i Uznanym jest to kolor czerwony, w rycie Szkockim Rektyfikowanym kolor zielony, a w rycie Francuskim kolor błękitny. 

      Na fartuszkach mistrzowskich, używanych w rytach Szkockim Dawnym i Uznanym oraz Francuskim wyhaftowane są dwie duże litery „M” i „B” zakończone, zgodnie z przyjętym sposobem oznaczania skrótów terminów wolnomularskich, znakiem trzech punktów w formie trójkąta. Owe litery odnoszą się do słowa służącego do wzajemnego rozpoznawania się mistrzów wolnomularskich. Ich znaczenie i symbolika nie powinny być znane wolnomularzom o niższym stopniu wtajemniczenia. Czasami litery „M” i „B” są zapisane hieroglifami wolnomularskimi, co potęguje wrażenie tajemniczości.

Niezależnie od obowiązkowo występujących liter „M” i „B”  fartuszki mogą być ozdobione także różnymi symbolami wolnomularskimi. Najczęściej spotykane, to wzajemnie przenikające się cyrkiel i węgielnica, Płomienista Gwiazda z wpisaną  w środku dużą literą „G” oraz splecione gałązki akacji. Spotyka się fartuszki szczególnie piękne, zdobne haftem obrazu świątyni wolnomularskiej wraz z całą jej symboliką. Natomiast na fartuszkach wolnomularzy rytu Szkockiego Rektyfikowanego zamiast liter i symboli wyhaftowane są jedynie trzy rozety ustawione w formie trójkąta na podobieństwo trzech punktów, o których funkcji wspomniano już wcześniej. Rozeta, stanowiąca górny wierzchołek trójkąta jest umieszczona na bawecie, dwie pozostałe rozety wyznaczające jego podstawę , umieszczone są w dolnej, prostokątnej części fartucha. Podane opisy fartuchów dotyczą wyłącznie fartuchów w stopniu mistrzowskim. 

Natomiast w dwóch niższych stopniach, czyli stopniach ucznia i czeladnika w rycie Szkockim Dawnym i Uznanym oraz w rycie Francuskim, wystrój fartucha jest znacznie skromniejszy i ogranicza się jedynie do białej jagnięcej skóry. Fartuchy te noszone są przez uczniów, w odróżnieniu od mistrzów i czeladników, z podniesionym bawetem. W rycie Szkockim Rektyfikowanym w przeciwieństwie do innych rytów, fartuch czeladnika ozdobiony jest dodatkowo na brzegach taśmą koloru właściwego temu rytowi, co symbolizuje trwanie czeladnika w intencji pozostania nadal w zakonie tego obrządku.

Dopełnieniem ubioru Mistrza wolnomularskiego jest szarfa w barwach danego rytu. W rycie Szkockim Dawnym i Uznanym szarfy są koloru niebieskiego z czerwoną obwódką. Kolor niebieski symbolizuje szczerość i tolerancję, zaś czerwony kolor obwódki jest specyficzną barwą rytu. Dawniej szarfa służyła do noszenia szpady, pełniącej funkcję broni osobistej. Podobnie jak fartuch może być ona bogato ornamentowana symboliką.

Atrybutem funkcji stanowisk oficerskich w loży są kołnierze, tzw. sotuary. Podobnie jak szarfy mają one barwy charakterystyczne dla danego rytu. Kołnierze wyposażone są w klejnoty podwieszone lub wyhaftowane. Klejnoty są emblematami urzędów, występujących w lożach wolnomularskich.

Artykuł Symbolika stroju wolnomularskiego pochodzi z serwisu LUX INVICTA - Szanowna Loża na Wschodzie Łodzi.

13 stycznia 2024 roku udało się doprowadzić do Zapalenia Świateł (czyli przeprowadzenia ceremonii inauguracji) Loży „Lux Invicta”. Dzień ten poprzedzały miesiące przygotowań – głównie lokalu oraz wszystkich rekwizytów, niezbędnych do prowadzenia rytualnych prac wolnomularskich. Praca nie zawsze łatwa, ale bardzo satysfakcjonująca i jednocząca! Parę słów warto zatem poświęcić opisowi Świątyni – jak powinna wyglądać i z czego się składać.

Świątynia masońska to symboliczna i święta przestrzeń, która służy jako miejsce spotkań lóż masońskich i ich różnych działań. Świątynie te mają ogromne znaczenie w tradycji masońskiej, ucieleśniając zasady, rytuały i nauki Sztuki. Świątynie masońskie często zawierają elementy architektoniczne przesiąknięte symboliką. Projekt może zawierać klasyczne kolumny, łuki i inne symboliczne struktury reprezentujące starożytną mądrość i trwałe zasady. Układ i aranżacja przestrzeni w świątyni ma znaczenie symboliczne, zgodne z naukami masońskimi danego rytu lub stopnia.

Centralnym obszarem świątyni masońskiej jest Sala Loży (bądź po prostu Loża), w której odbywają się masońskie spotkania i rytuały. Pomieszczenie jest zazwyczaj ozdobione symbolami masońskimi, takimi jak cyrkiel i węgielnica, ołtarz, Wielkie Światła (Zwój Prawa, obrany przez Lożę) i inne. Rozmieszczenie miejsc siedzących w Loży opiera się na określonych wytycznych dla danego rytu i stopnia odbywanych prac.

Wspomniany wyżej Ołtarz jest jednym z najistotniejszych miejsc w Loży, symbolizując sakralny i uroczysty charakter postępowań masońskich. Tzw. Wielkie Światła, składające się z Księgi Świętego Prawa (wedle wyboru Loży, może być to np. Biblia, Tora, Koran lub inna Święta Księga, bądź tzw. Biała Księga – czyli zwój prawa uniwersalnego), cyrkla i węgielnicy, są umieszczone na ołtarzu, reprezentując moralne i duchowe podstawy masonerii.

Świątynie masońskie ozdobione są różnymi symbolicznymi przedmiotami, w tym filarami reprezentującymi siłę i stabilność oraz mozaikowym brukiem oznaczającym różnorodność życia i niejednoznaczność rzeczy.

            Świątynia wolnomularska to schronienie dla Braci i Sióstr – miejsce swobodnej wymiany myśli oraz prac rytualnych. W naszej Świątyni i Loży swoje miejsce mają zarówno kobiety, jak i mężczyźni bez względu na pochodzenie, klasę, orientację czy wyznanie. Albowiem ponad wszystkimi bogatymi zdobieniami, kunsztownie wyszywanymi kobiercami, lub skromnymi rysunkami – Loża to przede wszystkim dom wolnomularzy. Szukając schronienia, wytchnienia, pomocy „rodziny” to do jej drzwi powinni kierować swoje kroki.

Artykuł Lux Invicta pochodzi z serwisu LUX INVICTA - Szanowna Loża na Wschodzie Łodzi.